Yiyorum Büyüyorum Kitap Sayfası

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite I

Dikkat Eksikiği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocuk ve Gençler için Okulda Yapılabilecekler
I.Duygusal Olarak Güvenli Bir Çevre Oluşturmak
Bütün öğrenciler aynı özelliklere sahip değildir, herkes biriciktir. Bireysel farkların ve ihtiyaç duyulan değişikliklerin önemini kabul ederek , çocukları bireysel

ihtiyaçlarına göre eğitmek çok önemli. Bu da öğrencinin entellektüel kapasitelerini ortaya koyan ve benlik saygısını geliştiren eğitici bir çevre yaratmakla mümkün.

Sınıf ve okulda, öğrencinin özellikleri ile uyumlu değişiklikler yapmak, öğrencinin davranışlarını ve performansını etkiler. Destekleyici bir çevre anksiyete ve stresi azaltır. Öğrencinin öğrenmedeki alıcılığını arttırır.

Olumsuz bir okul ya da sınıf çevresi, öğrencinin kızgınlık,engellenme ve stres yaşamasına yol açar. Bu duygular dikkat ve konsantrasyonu azaltır,öğrenmeyi etkiler,hiperaktiviteyi arttırır,benlik saygısını azaltır.

Öğrencinize saygı duyun ve saygılı davranışlarınızla öğrenciye model olun. Bir öğrenciye öğretmeni saygılı davranmıyorsa,onun kişisel, akademik ve sosyal başarı deneyimleri daha az olacaktır. Ayrıca, öğrencinin saygı ve ilgi duyduğu öğretmenine yardım etmesi için izin verdiğini unutmayın.

Öğrencinizin semptomlarına duyarlı olun ve ona empatik yaklaşın. Eğer öğretmen bu semptomlara duyarsızsa, akranları da öğrenciye olumsuz tepki verme eğiliminde olacaklardır.

Öğrenciyi akranlarının anlamasına yardım edin. Öğrencinin sorunu ile ilgili akranlarına bilgi vermeden önce kendisi ve ailesinden izin alın.

Öğrencinin davranışlarını, benlik değerinden ayırın. Alışılmamış davranışlarından ötürü, “kötü,aptal,tembel, çılgın,yaramaz” gibi kişiliklerine yönelik nitelendirmelerden kaçının. Akranlarının da bu tip yakıştırmalarda bulunmasına izin vermeyin.

Sınıf arkadaşlarının önünde eleştirmekten kaçının. Bu tutum,diğer öğrencilerin,çocuğun yanlış davranışı üzerine odaklanmalarına fırsat verir.

Sınıf toplantıları düzenleyin. İlk sınıf toplantısı okulun başlangıcından hemen sonra, mümkün olduğu kadar çabuk olmalıdır. Bu karşılaşma, problem çözme mekanizmalarını geliştirmek, kurallara ihtiyacı tartışmak için bir araç olur. Diğer karşılaşmalar, krizler meydana geldiğinde düzenlenmelidir. Bu toplantılarda öğretmen sınıf içinde meydana gelen problemlerle ilgili olan ve teklif edilen çözümlere yardımcı olur.

Çocuğun performansına yönelik olarak, yargılayıcı olmadan,tarafsız ve kararlı doğru geri bildirimler vermeye çalışın.
“Senin...................yapmanı istemiyorum. Ben şimdi senin................yapmanı istiyorum”

Yanına öğrenci ile uyumlu bir ilişki sürdürebilecek,uygun bir öğrenci modeli oturtmaya özen gösterin. Hem öğrencinin yapmakta zorlandığı şeyleri yapabilen (not alan, görevini
tamamlayan ), hem de model olup, uygun davranışını destekleyerek ona yardım eden biri olmasına dikkat edin. Çevresini de (sınıfta, kafeteryada, servis aracında) uygun davranışları olan arkadaşları ile çevrelemeye çalışın.

II. Dikkatsizlik
Öğrencinizi size yakın bir sırada oturtun. Özellikle cam kenarı, çok uyaranlı bir duvar veya arka sıralarda oturtmaktan kaçının.

Yönergelerinizi açık ve net bir biçimde vermeye çalışın. Detayları azaltın. Yönergelerin daha kolay anlaşılması için sözcük ve grameri gözden geçirin. Fazla soyutlama kullanmamaya dikkat edin.

Yönerge vermeden önce bir giriş cümlesi kullanarak genelde sınıfın,özelde bir öğrencinin dikkatini üzerinize toplayın. Size kulak verdiğinden emin olun. Yönergeleri vermeden öğrencinin dikkatini çekmek için üzerinde daha önceden fikir birliğine varılan bir el işareti de kullanabilirsiniz.

Sözel bilgiyi ,bir seferde bir yönerge vererek yavaş ve kısa sunun. “Şimdi matematik kitabını aç,beşinci sayfayı çevir,birinci sütunu yap” gibi bir seri yönergeyi ardarda sunmayın. Öğrenciye bilgiyi işlemesi için fırsat vermek üzere, her bir adımın sunumundan sonra bekleyin.

Yönergeler fazla karışık ve uzun verildiği zaman, görevin başlamasından önce yönergeyi öğrenciye tekrar ettirin. Grup önünde bu yaklaşımı kullanmaktan kaçının.

Gerektiğinde somut örneklerle yönergelerin anlaşılmasını kolaylaştırın. Mümkün olabildiği ölçüde sözel yönergeleri, görsel uyarıcılarla bir arada kullanın.

Canlı ve dikkatli kalabilmeleri için yeni,farklı,ilgi çekici uyaranlara ihtiyaç vardır. Bu nedenle daha az ilgi çeken işi,daha çok ilgi çeken bir iş(görev,ders)izlesin.

Çalışmaları birkaç kısma bölün. Her bir bölümü tamamladıkça mola verin. Öğrenciye devam etmeden önce dinlenme ve/veya hareket fırsatı sağlayın.

Dikkat gerektiren bir görevi daha kolay, daha az talep edici bir etkinliğin izlemesine özen gösterin.

Dikkatini toplamakta güçlük çektiğinde, daha önce üzerinde uzlaştığınız bir işaret ile öğrencinizi uyarın.

Yer değişikliği veya hareket ile öğrencinin dağılan dikkatini yeniden odaklamaya çalışın.

Okunan bir parçayı izleme sırasında oluşan problemleri gidermek için(yerin kaybı,eksikler,tekrarlanan kelimeler,satır atlamalar vs.)öğrencinin parmak, kitap ayracı ya da bir kart kullanımı ile yazının takibini destekleyin.

III. Hareketlilik
Fiziksel hareket için öğrenciye gün boyu fırsat sağlayın. Bu öğrencinin aşırı hareketliliğini azaltır(Ofise bir kısa ziyaret yapmak,bir diğer öğretmene not götürmek,tahtayı silmek,ders sırasında kullanılan materyalleri toplamak,kalem açmak vs.)

Tüm sınıfın fiziksel hareketi için, belli aralıklarla faaliyetlere ara verin (Örneğin,öğrenciler ayağa kalkabilir,gökyüzüne uzanmaya çalışabilir,ayak ucuna dokunabilir,belini kıvırabilir vs.) Organizasyonun bozulmaması için uygun hareket seçeneklerini önceden belirlemekte yarar vardır.

Öğrencinin sınıfa ilişkin görevlerini tamamlarken, ayağa kalkmasına, ayaklarını sallamasına,sandalyede ileri geri sallanmasına izin verin. Hiperaktif davranışları azaltması için öğrenciye imkan veren ince motor davranışları, görmezden gelin(Parmakları ile sıraya hafifçe vurma,sıranın üstünde kağıt parçaları ile oynama,küçük objelerle oynama,karalama yapma gibi).

Hareketli öğrenciler için,sınıf içinde farklı yerlerde iki oturma düzeni belirleyin. Hareket ihtiyacı olunca,birinden diğerine geçmesine izin verin.

Sınıf tartışması,grup projeleri,tahta çalışmaları gibi interaktif öğrenme stratejileri kullanın. Daha sakin etkinliklere geri dönerken öğrencilere ek bir süre tanıyın.

Çeşitli materyal ve metodların kullanıldığı, öğrenme merkezleri (laboratuar gibi) kurun. Böyle bir değişiklik göreve ilgi ve dikkati arttırır, hareketli bir öğrenci için hareket özgürlüğü sağlar.

Daha az yapılandırılmış, organizasyonun olmadığı, yüksek sesli ve kalabalık olan durumlarda(kafeteryada yemek yemek,servise binmek,koridorda dolaşmak gibi) öğrencinin hiperaktivitesi artmaya eğilimlidir. Bu gibi durumlarda öğrenciyi öğretmeninin veya bu iş için görevlendirilen yakın bir arkadaşının yakın takibe almasında yarar vardır.

IV.Dürtüsellik ve Agresif Davranışlar
Unutmayalım ki kontrolün yokluğu kötü davranış veya duygusal problemlerin bir ifadesi değil,nörolojik bozukluğun bir görüntüsüdür.

Dürtüsel davranışı mümkün olduğu kadar görmeyin. Mükemmeli beklemeyin. Böyle bir beklenti, öğrencinin kendisini daha engellenmiş hissetmesine ve daha impulsif olmasına yol açar.

Öğrenci yanlış davrandığı zaman,öğrencinin davranışının altında yatan nedeni anlamaya çalışın. Davranışı ile ilgili olarak kim,ne,ne zaman,nerede,nasıl,niçin sorularını sorun.“Davranış,öğrencinin nörolojik bozukluğundan mı, ilacın yan etkisinden mi, yoksa ebeveyn,öğretmen,akranlarla ilişkiden mi kaynaklanmaktadır?”

Kuralları ve beklentileri net ve açık bir şekilde belirleyin. Eğer öğrenci, öğretmenin kurallarını ve beklentilerini öğrenemezse veya kurallar ve beklentiler sıkça değişiyorsa, öğrenci sürekli anksiyete duyacaktır.

Kuralları daima pozitif olarak belirleyin.

Kuralları sıkça tekrar edin.

Kuralları göz hizasına gelecek şekilde, sınıfın dikkat çekecek bir yerine asın.

Kuralların bozulması durumunda öğrencilerin başlarına gelecek doğal ve mantıklı sonuçları düzenleyin. (Olay sonlandıktan, sükunet sağlandıktan sonra çocuk, o süreç içinde yaptığı zararın sorumluluğunu alır. Örneğin, eğer duvarı boyamışsa,ya okulda bir süre daha kalarak, ya da ertesi gün erken gelerek duvarı siler ya da boyar). Bu sonuçları, öğrenci ve/veya sınıf ile problem meydana gelmediği zamanlarda tartışın

Küçük bir kusur için büyük bir ceza vermeyin. Cezayı,uygunsuz bir davranış meydana geldikten hemen sonra verin.

Adil ve tutarlı olun. Aynı spesifik yanlış davranışa daima aynı şekilde tepki verin.

Nörolojik bir bozukluktan kaynaklanan bir davranış (dürtüsellik, hiperaktivite, kısa süreli dikkat,tikler) için, okul yönetimi tarafından verilen legal cezalardan kaçının.

Suçlama olmaksızın duygularınızı ifade ederek kontrollü davranışa model olun. Özellikle öğrencinin kontrolünü yitirdiği durumlarda sakin olmaya çalışın. Uzun öğütler,mantıksal nedenler vermekten kaçının. Öğrenci ile tartışmayın. Güç mücadelesine girmeyin.

Kontrolü yeniden sağlayıncaya kadar öğrenciyi emin bir yere gönderin(time-out) (Bu yerde, vurmak için yastık,plastik bir sopa veya kırılmaz bazı itemler bulundurun. Bu objeleri kullandığında öğrenciye olumlu pekiştireçler verin).(Öğrenci gönüllü olarak time-out verebilir;öğretmen time-out için öğrenciye işaret verebilir;öğretmen time-out için öğrenciyi yönlendirebilir).

Öğrenciye öfkesinin kontrolünü kaybetmeye başladığının işaretlerini tanımayı öğretin (Aktivite seviyesinde artma,kızgın yüz ifadesi,ses tonunun düşmanca oluşu,kızgınlık kelimelerinin kullanımı,vokalizasyonun şiddetlenmesi,anksiyetede artma,inatçılık) Öğrenciye kontrolünü yakında kaybedeceğini gösteren işaretleri tanımayı öğretin(Yüz ve kulakların kızarması,kalbin çarpması,anksiyete, midenin sıkışması).

Kontrolünü kaybetmeden önce, düşüncelerini ve duygularını sözelleştirmeyi çocuğa öğretin(Bu ödev çok zor. Bu çalışmayı anlamadım. Beni yalnız bırakın. Öfkelenmeye başlıyorum gibi).

Harekete geçmeden önce düşünmesini,durmasını çocuğa hatırlatmak için not defterine ya da sıranın üstüne basit görsel ipuçları verin (Örneğin,kontrolünü sağladığında alacağı ödülün resmi gibi).

Öğrenciye diğerlerinin kelimelerinden,ses tonundan,vücut dili ve yüz ifadesinden onların duygularını tanımayı ve tepki vermeyi öğretin.

Eğer diğer öğrenciler arkadaşlarının kendilerine yönelik kontrolsüz davranışlarından ötürü kızgınlık ve gücenmişlik duyguları içindeyseler, öğrenciye bozulan ilişkilerini düzeltmek amacıyla cesaret verin.

Rutin işleyişteki değişiklikler stresi arttırıp, anksiyete ve öfkeye yol açabilir. Uyumu kolaylaştırmak için değişikliklerle ilgili bilgiyi öğrenciye bildirin.(Öğretmenin yokluğunu birkaç gün önceden bildirmek, bir faaliyetin sonlanmasına beş dakika kaldığını bildirmek gibi ).

Öğrencinin, yapılandırılmamış , kalabalık ve çok sesli ortamlarda davranışları üzerindeki kontrolünü yitirdiğini unutmayın. Aşırı uyarıldığını farkediyorsanız (tedirgin olduklarını,utandıklarını,arkadaşlarının kendilerine dokunmasından rahatsız olduklarını da dile getirebilirler) kalabalık koridorlardan kaçınmak için sınıfı 2-3 dakika öncesi terketmesine izin verin.

Kontrolü sağlamak için değişiklikten yararlanın(Öğrenme merkezini veya bilgisayarı devreye sokmak).

Gerilimi azaltmak için mizahı kullanın. Mizahın kullanımı öğrencinin zihnini başka yöne çeker ve olması yakınlaşan bir durumu bertaraf eder.

Stres altındaki bir çocuk kendiliğinden ve kolaylıkla seçenekleri üretemez. Çatışmaları çözümlemek için alternatif çözümleri araştırın.

Uygun dürtü kontrolünü yansıtan davranışlarda ve yeniden kontrol sağlandığında öğrenciyi ödüllendirin.

Problem durumlarında kullanılan etkili stratejileri öğrenci ile tartışın:

Problemi teşhis etmesini ve sözel olarak belirlemesini öğrenciye öğretin.(Problem nedir?Arkadaşlarıma vurdum.)

Probleme neden olan durumda belirleyici olan faktörleri öğrenciye tanıtın (Onlara niçin vurduğunu biliyor musun? Onlar benim adımı söylediler ve bana takıldılar).

Uygun olmayan davranışın sonuçları hakkında düşünmesine yardımcı olun.(Arkadaşlarına vurduğun zaman ne olur?Sıkıntı duyarım. Müdür odasına gönderilirim).

Uygun amaçları saptamayı öğrenciye öğretin(Problemi çözerek sen ne kazanacaksın?Sıkıntıya girmeyeceğim ve diğer insanlarla daha iyi anlaşacağım)

Probleme çözümler ve alternatif tepkileri üretmede öğrenciye yardım edin(Vurmak yerine ne gibi şeyler yapabileceğini düşünüyorsun? Bilmiyorum. Yumruklar yerine kelimelerle dövüşmeye ne dersin?Mümkün ama, annem ve babam bazı kelimeler söylediğinde kızıyorlar. Onlarla birlikte uygun kelimelerin listesini yapabilirsin. Onların uygun gördüğü kelimeleri kullanabilirsin)

Üretilen alternatif çözümlerin değerlendirilmesinde öğrenciye yardım edin.(İşleyecek mi? Onu daha önce hiç denedin mi?Seni ve diğerlerini etkileyecek mi?)

Çocuğa davranışındaki değişikliğin sonuçlarını nasıl değerlendireceğini öğretin(İşledi mi?Memnun oldun mu?Yeni bir problem var mı?Çok güç olmadı. İşliyor. Öyle sürpriz oldu ki beni rahat bıraktı.)

Davranışındaki değişikliğin sonuçları hakkında nasıl pozitif ifadeler kullanacağını gösterin(Kızdırıldığımda kavgaya girmemeyi çok iyi becerdim. Kendimle gurur duyuyorum)

Devam edecek...

2006-10-30
Bu yazı 1544 kere okunmuştur.
Adınız :
Yorumunuz :
 * 
@ZumrutOzkan twitter da takip edin