Yiyorum Büyüyorum Kitap Sayfası

Prof. Dr. Benal Büyükgebiz

Prof. Dr. Benal Büyükgebiz

Yazarın Son yazıları

Çocuklarda İştahsızlık

İştahsızlık sıklıkla altıncı aydan sonra başlar. Zaman zaman anneler iştahsızlık yakınmasıyla getirdikleri bebeklerinin anne sütü emerken bile isteksiz olduğunu söylüyorlar. Evet, bu da bir gerçektir. Bir grup iştahsız çocukta anne memesini emerken bile isteksizlik söz konusudur. Ama sorun altıncı aydan sonra daha sık görülür. Neden? Burada bazı ön bilgilerin bilinmesi gerekiyor.

İştahsızlık sıklıkla neden altıncı aydan sonra başlar?

Bakın, beslenmeyi asıl tanımladığımızı bir hatırlayalım. Bilindiği gibi beslenme canlılığın devamı, en uygun koşullarda büyüme ve gelişmenin sağlanması, besin eksikliklerinin önlenmesi amacıyla başta protein-yağ-karbonhidrat-vitamin-mineral olmak üzere makro ve mikrobesinlerin tabii besin kaynakları ile yani yiyeceklerle, organizma tarafından ağız yoluyla alınması ve sindirim sisteminde sindirilip, emilmesi ve canlı tarafından kullanılmasıdır. Bu biyolojik bir yaklaşımla beslenmeyi tanımlamaktır. Şimdi beslenmeye bir başka açıdan bakmanızı istiyorum. Bir bebek yeni doğduğunda bazı reflekslerle dünyaya geliyor. Biz bunlara “Yenidoğan refleksleri” diyoruz. Emme ve arama refleksleri beslenmeyi mümkün kılan en önemli refleksler. İlk altı ayda çok etkinler. Bebek bu dönemde anne sütü ve benzer kıvamda besinleri refleksleri yardımıyla yemiyor ve yutuyor. Daha sonra ne oluyor? Bu reflekslerin gücü azalıyor… Beslenme kazanılmış yani öğrenilmiş bazı istemli davranışlarla sürdürülüyor.

İştahsızlık ve beslenme becerilerinin kazandırılmasındaki kritik dönemler

İlk yıl içinde iki kritik dönem var. Birincisi 5-7 aylar arasın. Bu dönemde bebeğin anne sütünden önce daha yoğun, daha sonra da içinde hafif pütürler olan besinleri yutabilmeyi öğrenmesi gerek. Beyin gelişmesi bunu için hazır.Yapılması gereken şey, bebeğe uygun besinle egzersiz yaptırılması ve bu sırada bu becerinin öğrenilmesini sağlamak. Bebek için yeni besinler ve yeni kıvamlar demek. Doğal olarak ilk günlerde zorlanacak. Zorlanabilir, besini sevmeyebilir, yutmada zorlanabilir, öğürebilir ve hatta kusabilir Ama başka yolu var mı? Hayır yok… Sabırlı olacağız ve bebeğin bu beceriyi kazanması için gereken süreyi ve egzersizi sağlayacağız. Ama biz ne yapıyoruz. Bebek biraz direnç gösterince değişik nedenlerle ya anne sütüne devam ediyoruz ya da besinleri “blender”dan geçirerek sorunu çözüyoruz. Sorun aslında işte burada başlıyor. Bebek uygun dönemde bu beceriyi geliştiremiyor. Sorun gittikçe artarak büyüyor Çünkü diğer kritik dönem, 8-10. aylar. Bu dönemde de bebek yine nörolojik olarak hazır. Neye hazır? Isırıp, çiğneyip yutmaya O halde yine uygun besinler vererek bu becerisini güçlendirmemiz gerek. Ama biz yine değişik nedenlerle bunu başaramıyoruz. Pütürlü besinleri yutmayı öğrenememiş bebek bunu nasıl becersin? Ayrıca öğrenmiş bile olsa ya boğulur diye katı besin vermekten kaçınıyoruz, ya da kusuyor diye blender kullanmaya devam ediyoruz. Sonuçta gelmek istediğimiz noktadan çok uzakta oluyoruz. Oysaki bir yaşında bebeğin istemli beslenme davranışlarını öğrenmiş, kazanmış olması gerekli. Besini tanıması, elini uzatması, alması, ağzına götüresi ısırıp çiğneyip yutması lazım.Bu davranışların hepsi istemli hareketlerdir. Yenidoğan dönemindeki reflekslerle sürdürülen beslenme bir yaşından sonra tamamen bilinçli istemli hareketlerle sürdürülen bir beceridir. O halde iştahsızlığın en önemli nedenlerinin başında ilk yıl içinde bebeklerin beslenme becerilerini kazanmamış, öğrenmemiş olmaları gelir.

Damak lezzetinin geliştirilmesi ve iştahsızlık

İdeal koşullarda 10. ayda katı besinleri de çiğneyip yutmayı öğrenen bebek için bir son aşama daha vardır. Bu da besinlerin tadını öğrenmesidir. Böylece bebek damak lezzeti geliştirir. Ama biz ne yapıyoruz? Çocuğumuzun alması / yemesi gerektiğini düşündüğümüz yiyecekleri bir arada “blender”dan geçirerek tadı –tuzu belli olmayan bazı yiyecekler hazırlıyoruz. Çocuk balık yiyor ama sebze çorbasının içinde balık yediğini anlamadan… Yumurta yiyor ama yumurta tadını bilmiyor. Bir yaşından sonra artık biraz biraz erişkin besinleri vermeye başladığımızda da ilk defa tadına baktığı bu besinleri sevmiyor. Çünkü bilmiyor ve alışmamış… Ben Hindistan’a gittiğimde aç kaldım. Ama asla iştahsız biri değilim. Yiyemedim, çünkü kiminin görüntüsünü kimini kokusunu sevmedim. Dilime değdirebildiklerimin de tadını sevmedim.. Bu beslenmenin bir başka boyutudur. Asla ihmal edilmemesi gerekir. Dikkatten kaçmamalıdır. 9-10. aydan itibaren çocuklarımızın erişkin lezzetlerine alıştırılması gereklidir. Benim bebeklerim bir yaşında her şeyi yerler ve hatta isteklerini belirtirler. Bu konuda da annelere doğru şekilde destek olmak ve onları bilgilendirmek çok önemlidir.

İştahsızlık ve doğal biyolojik gelişim arasındaki ilişki nedir?

İlk yıl içinde bebekte önemli bazı gelişmeler olur. İlk altı ayda bebeğin besin ihtiyaçları çok fazladır. Çünkü büyüme çok hızlıdır. Bebek ilk altı ayda doğum ağırlığının iki katına ulaşır. İlk aylara 800-1000 gr daha sonraki aylarda da ayda 600-800 gr alır. Anne çok mutludur. Bebek anne süt almaktadır. Sorun yoktur. Ama ikinci altı aylık dönemde işler zorlaşır. Anne bebekten alıştığı büyümeyi bekler. Oysa ki, bu dönemde bebeğin kilo artışı azalır. Bebeğin büyüme hızı azalmıştır. Buna bağımlı olarak da kilosu başına düşen besin ihtiyaçları da azalmıştır. Doğal olarak da iştahı ilk altı aya oranla azalacaktır. Bu kaçınılmazdır. Biyolojik değişim bunu zorlar. Bu durum çok normaldir. Oysa bu sırada anne ek gıdalara geçme deneyimlerine başlamıştır. Her bebekte ufak-tefek sorunlar yaşanır. Bebeğinin aylık kontrollerinde daha az kilo aldığını gören anne için bu çok endişe verici bir durumdur. Oysa ki, her şey doğal seyrinde gitmektedir. Anneye bu konuda bilgi verilmesi önemlidir. Annenin beklentileri bu doğrultuda yatıştırılmalıdır. Anne bebeği iyi ve yeterli kilo almıyor düşüncesiyle bebeği daha fazla yemek yemesi için zorlamamalıdır. Zorlanan bebekte tepki davranışları başlar. Bebek önce başını çevirmeyi öğrenir. Ağzını açmaz. Açsa da ağzına konanı yutmaz, püskürtür. Zorla yutsa bile istemli olarak kusmaya başlar. Bebekle bu dönemde inatlaşmak çok kolaydır. Ama bebeğiyle inatlaşan anne daima kaybeder. Bir yaşından sonra da doğal değişim gereği iştah daha da azalır. Bu konuda da anneye bilgi verilmeli ve rahatlatılmalıdır. Çünkü beslenme becerilerinin kazanıldığı ilk yıl içinde en önemli faktör, çocuk ve onu besleyen kişi arasındaki etkileşimdir. Bu becerinin kazanılmasına engel olan anne ve çocuğa ait etki ve tepki davranışları sonucunda çocukta iştahsızlık olarak yorumlanan yeme problemleri ortaya çıkar.

İştahsızlığın önlenmesi için ek gıdalara geçilirken nelere dikkat edilmeli?

1.Ek gıdalar bebek aç iken denenmelidir. O güne kadar sadece anne sütüyle beslenmiş olan bebeğin, başlanan yeni gıdanın lezzetini benimseyip alabilmesi için aç olması gerekir. Tok iken yeni bir besin maddesini denemek doğru değildir.
2.Her yeni ek gıda, tek başına denenmelidir. Aynı anda birden fazla ek gıda denemeyin. Yeni başladığınız ek gıda bebekte kusma, ishal veya döküntüye neden olabilir. Birden fazla ek gıda başlandığı durumda buna hangisinin neden olduğunu belirlemek zor olur.
3.Bebeğe verilecek olan ek gıda, önce çok az miktarda denenmeli, daha sonraki günlerde miktar arttırılmalıdır.
4.İlk denemede sevmediği bir gıda bebeğe zorla verilmelidir. Aynı besin maddesinin yeniden denenmesi için bir hafta - on gün gibi kısa bir süre geçmesi beklenmelidir.
5.Ek gıdalar bebeğe kaşık veya bardakla verilmeli, biberon kullanılmamalıdır. Özellikle anne sütü almaya devam ettiği dönemde biberon kullanılırsa, anne memesini terk edebilir.
6.Ek gıdaları hazırlarken, temizliğe çok önem verilmeli, eller mutlaka sabunla yıkanmalıdır.
7.Bebeğe verilecek her türlü gıda doğal ve taze hazırlanmış olmalıdır. Konserve, dondurulmuş ve paketlenmiş yiyecekler, hazır meyve suları, kolalı içecekler, hazır çorbalar, içine boya, tatlandırıcı veya aroma katılmış besinler bebek için uygun değildir.
8.Hazırlanan yiyecekler oda ısısında iki saatten fazla bekletilmemeli, buzdolabında muhafaza edilmelidir. Taze sıkılmış meyve suları sadece hazırlandığı öğün için bebeğe verilebilir. Buzdolabında bile bekletilirse, içinde asitli maddeler oluşur. Bu nedenle hemen tüketilmelidir...
9.Bebek ek gıdalara alıştırılırken bazı zorlukların yaşanması kaçınılmazdır. Bebek ek gıdaların kimi zaman tadını, kimi zaman kokusunu, kimi zaman da yoğunluğunu sevemeyebilir. Bu noktada anne sabırlı olmalı, bebekle inatlaşmadan güler yüzle ve sevgi dolu ses tonuyla bebeği beslemeye gayret etmelidir. 10.Bebek yeni yiyecekle birlikte annenin ısrarcı ve olumsuz davranışını birleştirmemelidir. Pek çok bebek annesinin olumsuz davranışlarıyla yiyeceğin kokusunu veya lezzetini birleştirdiği için yiyeceğe karşı tepki gösterir.
11.Bebek anne sütünden sonra kıvamlı yiyecekleri yutarken zorlanabilir. Bunu öğürerek gösterir. Öğürme refleks bir tepkidir. Bebek istemli olarak yapmaz. Bebek ağzındaki yiyeceği yutmaya çalışırken, yumuşak damak ve ağız boşluğunun arka kısımlarının uyarılması sonucunda istemsiz olarak ortaya çıkar. Önce kıvamlı daha sonra pürtüklü yiyeceklerle bu refleksin beslenme süreci içinde etkisizleştirilmesi sağlanır.
12.Anne bebek öğürdüğünde soğukkanlılığını korumalı, olaya aşırı tepki göstermemelidir. Bebeğin öğürmesi karşısında anne heyecanlanıp yüksek sesle ve heyecanla tepki gösterirse bebek annenin bu konudakini hassasiyetini öğrenmiş olur. Anne, bebek öğürdüğünde ya pürtükleri küçültmeli ya da bebeğin ağzına verdiği miktarı azaltmalıdır. Asla bebeğe kızmamalı, telaşlandığını belli etmemelidir. Bebeğin öğürme tepkisi bir süre daha devam edebilir. Genellikle dokuzuncu aydan sonra azalır. Bu normal gelişim sürecidir.
13.Son aşama ise, katı yiyeceklerin çiğnendikten sonra yutulmasıdır. Bu gelişimi tamamlayabilmesi için bebeğe, egzersiz yapma fırsatı tanınmalıdır.
14.Bu gelişmeler bir yaşından sonraya bırakılırsa ortaya çıkacak sorunlar bebeği ve aileyi daha uzun süre üzer. Prof. Dr. Benal Büyükgebiz Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Pediatrik Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Uzmanı Pediatrik Nütrisyon ve Metabolizma Doktoru (phD) International Hospital “Büyüme ve İştah Bozuklukları Merkezi”, International Etiler

2007-04-18
Bu yazı 2202 kere okunmuştur.

flz8379flz8379

benim 1 yaşında oğlum var yazınızda olduğu gibi katı gıdaları yiyemiyo önceki aylarda kustuğu için verememiştim am hata yaptığımı anlıyorum şimdi blendırdan geçiriyorum yoksa diliyle dışarı çıkarıyo ne yapmam lazım lütfen yardımcı olun..ilk bebeğim ve çıldırmak üzereyim çok üzülüyorum.

Adınız :
Yorumunuz :
 * 
@ZumrutOzkan twitter da takip edin