Yiyorum Büyüyorum Kitap Sayfası

Çocuk ve Beslenme

Oyun Çağı Ve Okul Öncesi Dönemde Beslenme
Bu yaşlardan itibaren çocuk aile içinde bir birey özellikleri kazanmaya başlar. Bu gelişme ve değişme döneminde çocuk ailenin özelikle anne-babanın beslenme alışkanlıklarından etkilenecektir.

Yaşı ne olursa olsun çocuklar yetişkinlerle aynı besinlere ihtiyaç duyarlar, sadece miktarlar değişir.

Çocuklar bu ilk yıllarda son derece etkilenimcidir. Bu yaşlardan itibaren çocuğa en yakın bireyler çocuk tarafından taklit edilir. Oyun çağı çocukları ve okul öncesi çocukların büyüme hızı bebeklere oranla daha düşük olmasına karşın aktiviteleri ve büyümenin diğer aşamaları için gereken yakıtı sağlamak için yeterli enerjiyi almalıdırlar.

Oyun çağında beslenme
Oyun çağındaki çocukların ve okul öncesi çocukların porsiyonları yetişkin porsiyonlarının 1/3 ile 1/4'ü arasında olmalıdır. Yetişkinler çocukların porsiyonlarını kendileri ile bir tutmamalıdırlar. Onlara tüketebileceklerinden fazla besin sunmak çocuğun besinden uzaklaşmasına neden olmaktadır. Çocuğunuzun açlık belirtilerine kulak verin, doyduğunu söylediği zaman ona uyun, yemekle oynamaya başladığı zaman masadan uzaklaşmasını sağlayın. Bu yaş çocuklarda günden güne veya yemekten yemeğe iştah dalgalanmaları normaldir. Birinci yaşından sonra çocukların büyümeleri yavaşladığından genelde iştahları azalır.

Yemek zamanı
Küçük çocuklar günde 5-6 öğün yemeye ihtiyaç duyarlar, çünkü mide kapasiteleri sınrlıdır. Beslenme ihtiyaçlarını 2-3 öğünle karşılayamazlar. Ara öğünler, ana öğünlerin yerini almamalı onları tamamlamalıdırlar. Ara öğünlerin yemeklerden 2-3 saat öncesinde verilmesi yemek zamanında daha iştahlı olmalarını sağlar.

Unutmamak gerekir ki çocuklar anne-babalarını örnek alırlar, bunun için çocuklarınızla birlikte yemek yiyin, sağlıklı beslenmeyi bir aile işi haline getirin.

Çocuklarınızı yemek yerken oturmaya teşvik edin, ayakta dururken, yürürken veya yatakta uzanmış bir şekilde yemek yemesini engelleyin. Çocuğunuzu yemekle değil, sevgiyle ödüllendirin. Çocuğu yemekle ödüllendirmek veya cezalandırmak yemekle ilgili sağlıksız alışkanlıklar kazandırmaya neden olur.

Onların besin seçme ve bazı besinleri reddetmelerine izin verin. Onları "hayır , teşekkür ederim" demeye teşvik edin. Besin seçimi yapabilmek çocuğun edinmesi gereken bir davranıştı. Eğer çocuğunuz bir besin grubundaki tüm besinleri 2 haftadan daha fazla süre ile red ediyorsa bir uzmandan yardım alınmalıdır.

"Yasaklanmış" yemek kavramından kaçının. Bu davranış o yiyeceği daha çok istemesine neden olablir. Servis şeklini değiştirmek sağlıklı beslenme planının bir parçası olabilir. Çocuklarınızı kendi kendine servis yapmaya teşvik edin. Bu davranış şekli onların özgüven kazanmaları için de çok önemlidir.

Yeni Besinlerle Tanışma
Yeni besinleri yemeklerin başında sunun. Bu an çocuğun en aç olduğu zamandır. Onları zorlamadan en azından bir lokma almasını sağlayın. Kendi sevmedğiminiz besinleri o da sevmez diye düşünmeyin. Anne babası oluşunuz aynı şeyleri sevmek zorunluluğunuz olduğu anlamına gelmez, mutlaka her besinle tanışmasını sağlayın.
Yeni bir yiyeceği sunmadan önce o besinden ona bahsedin ,bu daha ilgi çekici olmasını sağlayabilir.

Unutmayın çocuğunuzu herhangi bir besinle karşı karşıya bıraktığınızda ve diğer besinleri sınırladığınızda onalrın değişik yemekleri öğrenmelerini de kısatlamış oursunuz. Bu onların yaşam boyu beslenme kalitesinde önemli bir etkiye sahiptir!

Okul Çağı Beslenmesi
Okul çağı çocukları bu dönemde hayatlarının sonuna kadar devam edecek alışkanlıklar kazanırlar. Onların sağlığı, iyi beslenmesi ve fiziksel aktiviteleri için bu dönem önemlidir. Birçok farklı besin büyüme, enerji ve sağlık için gereken temel besin öğelerini sağlarlar.

Besin Grupları;
1.grup;
Et, tavuk, balık, yumurta ve kurubaklagiller bu grupta yer alır. Bu gruptaki besinler iyi kalite protein ve minerallerce zengindir. Özellikle büyüme ve gelişme, doku kazanımı için bu besinler oldukça önemlidir, günde 2-3 porsiyon tüketilmelidir.

2.grup;
Süt, yoğurt, peynir, süt ürünleri bu gruptadır. Bu gruptaki besinler kemiklerin, dişlerin gelişimi için gerekli kalsiyum, A vitamini, B vitamini ve iyi kalite protein içermektedir.
Günde 500ml. süt ya da yoğurt ve 1 kibrit kutusu kadar peynir tüketilmedilir.

3.grup;
Ekmek, makarna, pirinç bu gruptadır. Bu grupta temel enerji kaynağı besinler yer alır. Bitkisel protein ve B vitamini bulunur. Günde 4 porsiyon tüketilmelidir.

4.grup;
Sebze ve meyve grubudur. C vitamininden zengindir. Bir günde 4-5 porsiyon tüketilmelidir.

5.grup;
Şeker ve yağlar bu gruptatır, enerji sağlarlar. Aşırı tüketimden kaçınılmalıdır.

Büyüme;
6-12 yaş arası çocuklar yılda ortalama 5cm.kadar büyürler. Bu da yılda yaklaşık 2,5 kg.lık bir ağırlık kazanımını ifade eder. Başka bir deyişle bu yıllarda 30-60 cm. arasında büyürler.

Tercihler;
Çocukların besin tercihleri ve iştahı çok hızlı değişebilir. Az miktarda yeme veya bazı besinleri hiç tüketmeme onların kendi damak tatlarını test ettiğini gösterir.

Alışkanlıklar;
Çocuklar diğerlerini izleyerek öğrenirler; ebeveynler, arkadaşlar, öğretmenler ve televizyon neyi, nasıl yediğini etkiler.

Beslenme bilgisi;
Yaşlarına bağlı olarak birçoğu sağlıklı beslenmenin temellerini bilmektedir. Anne-babalara düşen görev besinler konusunda temel bilgileri verip besinleri seçmede onlara yardımcı olmaktır.

Çocuklar sevdikleri besinlerden tüketebilirler: hamburger, patates kızartması, dondurma gibi. Yalnızca bu besinleri diğerleri ile dengeleme konusunda dikkatli olmalıdırlar, aşırı ve sık yemekten kaçınılmalıdır.

Çocuklar için beslenme stratejileri
Okul öncesi dönemde olduğu gibi, düzenli beslenme ihtiyaçları devam eder. Çünkü açlığa yetişkinler kadar dayanamazlar. Yemekler düzenli olmadığında çocuklar daha fazla abur cubur yeme eğiliminde olur ve yemek zamanı daha aç olurlar. Aynı sebeple yemeklerin sıklıkla atlanması da iyi bir fikir değildir. Ayrıca çocuklar güne iyi bir başlangıç yapabilmek için kahvaltıya ihtiyaç duyarlar. Çocuklara besin seçme özgürlüğü verin.

İştahsızlık
Ailelerin en çok yakındıkları şey "çocuğum hiçbir şey yemiyor "şeklindedir. Normal büyüme gösteren çocuklarda 15.ve 18. aylarda iştah en yüksek düzeydedir.
İştahsızlık için ölçüt çocuğun az yeme veya besin seçme davranışının nasıl bir sağlık sorununa neden olduğudur. İştahsızlık boyutunu sorgulamak için ilk önce,
"Çocuğum yeterli ve dengeli besleniyor mu?" sorusunu yanıtlamak gerekir.
Yaşına ve boyuna bakılarak normal gelişmeşi değrlendirilmeli, beslenme öyküsü alınmalı, öğün ve öğün dışındaki besinler kaydedilerek günlük aldığı enerji, protein, vitamin ve mineral gereksinimi kaydedilmelidir.

İştahsızlığı Oluşturan Nedenler Araştırılmalı;
Sorgulanması gerekenler;
-Sofra düzeni nasıl?
-Yemeklerin kokusu, lezzeti uygunmu?
-Devamlı aynı yiyecekler mi sunuluyor?
-Çocuğun yemek yeme şekli nasıl?
-Sofradaki aile bütünlüğü?

İştahsızlığı Oluşturan Durumlar;
-Öğün aralarında devamlı abur cubur tüketmek, sık sık meyve suyu, süt içmek
-Fazla miktarda şekerli besinler tüketmek
-Yemek öncesinde sıvı alımı iştahsızlığı tetiklemektedir.

Çocuklarda Şişmanlık Sorunları
Erken yaşlarda aşırı ağırlık kazanımının uzun vadeli sonuçları, fiziksel ve psikolojik boyutludur. Çocukluk çağında aşırı ağırlık kazanımı diyabet, kalp hastalıkları, hipertansiyon, felç ve bazı kanser türleri gibi ciddi hastalıklara zemin oluşturur. Şişman çocuklar gelecekte şişman bir yetişkin olmaya adaydırlar.

Çocuklar neden kilo alırlar
Bunun için tek bir neden yoktur. Aile hikayesi, hareketsizlik ve kötü beslenme alışkanlıkları çocukluk çağında kilo problemlerine neden olur. Çok sık abur cubur tüketen, düzensiz beslenen, hareketsiz yaşayan ve çok yağlı beslenen çocuklarda şişmanlık riski artar. Aile hikayesi tek başına çocuğun şişman bir yetişkin olması için etken değildir.

Başlıca nedenler;
Hormonal nedenler
-Kalıtım, anne-babası şişman olan çocuklarda olmayanlara göre şişmanlık riski 3 kat fazladır.

-Bebeklik döneminde anne sütü alan bebeklerde mama ile beslenenlere göre şişmanlık riski daha azdır.

-Anne-baba arasındaki olumsuz ilişkiler, arkadaş edinememe, televizyon ve bilgisayar başında fazla vakit geçirme, mutsuzluk gibi psilolojik nedenler şişmanlık oluşumunda zemin oluşturmaktadır.

Eğer çocuğunuzun kilo sorunu varsa;
-Uzman bir kişinin önerilerinden yararlanın. Çocuğunuzun büyüme gelişimi için en uygun program hazırlanmalıdır.
-Sevdiği fiziksel aktivitelere katılmasını sağlayın.
-Unutmayınki yetişkinler için olan kilo kaybetme yaklaşımları onlar için uygun değildir. Bütünüyle kısıtlanmış bir diyet çocuğun ihtiyacı olan besin öğesi alımını engeller ve onu gizli gizli yemek yemeğe ve oburluğa yönlendirir.
-Ana ve ara öğünleri daha zevkli hale getirin. Şişman çocukları yedikleri besinleri kendinizce kısıtlamaya gitmeyin, onları uygunsuz şekilde uyarmaktan kaçının, ödül ya da ceza yöntemini kullanmayın.
-Mutfağınızda yüksek kalorili gıdalar bulundurmaktan kaçının.
Yemeği sadece belli saatte ve sadece mutfak ya da oturma odasında yemeyi alışkanlık haline getirin.

Çocukluk çağında kazanılan beslenme alışkanlıklarının sağlıklı bir yetişkin olma konusunda atılan ilk adımlar olduğu unutulmamalıdır.

Diyetisyen Dilem İrkin
International Hospital İstanbul

2006-07-20
Bu yazı 2372 kere okunmuştur.
Adınız :
Yorumunuz :
 * 
@ZumrutOzkan twitter da takip edin