Yiyorum Büyüyorum Kitap Sayfası

Çocukların Fiziksel ve Zihinsel Gelişimi için Gerekli Olan Vitamin ve Mineraller

Çocukların Fiziksel ve Zihinsel Gelişimi  için Gerekli  Olan Vitamin ve Mineraller

Vitamin ve mineraller hayat için çok gerekli besin maddeleri olup, iyi dengeli bir diyetin parçası olarak veya buna ilave olarak dışarıdan alınarak karşılanmalıdır. Vitaminler yağda eriyenler A,D,E,K ve suda eriyenler B kompleks (B1,B6,B2,B12, Niasin,Follasin,Biotin) ve C vitamini olarak sınıflandırılabilir. Kalsiyum, magnezyum, zinko, fosfor gibi pek çok mineral ve eser elementte mevcuttur.

Vitaminlerin aşırı kullanımına bağlı toksisite bulguları ancak yağda çözünen vitaminlerde (A ve D) gözlenebilir; ancak suda çözünen vitaminlerin aşırı alımından kaynaklanan toksisite nadirdir. Eksiklik durumları gelişmiş ülkelerde pek yaygın değildir.

A vitamini

A vitamininin karaciğerdeki içeriği doğumda düşük olmakla beraber kolostrum (annenin ilk sütü), anne sütü ve bebek mamalarından gelen bol miktar ile hızla artar. Diğer yiyecekler (sebzeler-meyveler-yumurtalar-tereyağı-karaciğer) veya vitamin takviyeleri de A vitamini sağlamaktadır. Yiyeceklerin pişirilmesi, konserve yapılması ve dondurulması ile a vitamininin çok az miktarı kaybolur. Bu nedenle dengeli bir diyet alan sağlıklı çocuklar için A vitamini eksikliği düşük bir risktir.

Düşük diyetsel yağ alımı da düşük a vitamini emilimine yol açar. A vitamini görme yetisinde esas rolü üstlenmektedir. Kemik metabolizmasında ve büyüme gelişmede etkilidir. Eksikliğinde göz bulguları sinsi gelişir. İlkin karanlığa uyum bozulduğundan gece körlüğü ortaya çıkabilir. Zihinsel gelişmede ve fiziksel büyümede yavaşlama, ciltte kuruma pullanma, kansızlık gibi bulgular verebilir.

Vitamin B kompleksi

B vitaminlerinin tümü birbiri ile yakın ilişki içindedir. Herhangi birinin eksik olduğu diyetlerde sıklıkla diğer B vitaminleri de eksiktir.

B1 vitamini
B1 vitamini suda çözünür. Anne sütü, inek sütü, sebzeler, tahıllar, meyveler ve yumurtalar gibi gıdalarda bulunur. Bu yüzden diyetlerinden bu yiyecekleri içeren çoğu bebek ve büyük çocuk B1 vitamini takviyesine gerek duymaz. Bunun yanı sıra B1 vitamini eksikliği çeken annelerin sütü ile beslenen bebekler eksiklik riski altındadır.

Bu vitamin ısı ile parçalanır. Bu yüzden su ile pişirme esnasında yiyecekten kolayca ayrılır. Ayrıca tahılların kabuklarında bu vitamin bol miktarda bulunduğundan tahılların işlenmesi vitaminin yararlarını azaltır.

B vitamini eksikliği erken belirtileri yorgunluk, huzursuzluk, baş dönmesi, iştahsızlık, bulantı ve karın içi rahatsızlık belirtileridir. İlerleyen bulgular arasında parmaklarda sızlama, yanma, hissizlik olabilir.

Anne sütü veya mama ile beslenme dönemi sonrasında taze meyve ve sebze ile tam tahıllı gevrekler içeren bir diyet takviyeye gerek duymadan yeterli B1 vitamini almayı sağlayacaktır.

B2 vitamini (ribofilavin)
Büyüme ve doku yenilenmesi için gereklidir. Karaciğer, böbrek, süt, peynir, yumurta ve yapraklı sebzelerde bol miktarda bulunmaktadır. İnek sütü, insan sütü 5 misli kadar b2 vitamini içermektedir. Eksikliğinde dudak kenarlarında yaralar, dilde hassasiyet, şişlik, göz iltihapları, gözyaşı problemleri, ciltte kuruma gibi bulgular ortaya çıkabilir. Kansızlık yaygındır. Uygun diyet alan insanlara takviyeye gerek yoktur.

Niasin
İyi niasin kaynakları arasında karaciğer, somon, kümes hayvanları ve kırmızı et bulunmaktadır. Pek çok tahıl ve sütte çok az niasin bulunur. Mısırın (darı) temel gıda maddesi olduğu ülkelerde eksikliği yaygındır. Eksiklik bulguları; iştahsızlık, yorgunluk, halsizlik, uyuşukluk, baş dönmesi, ciltte kuruma ve pullanmadır. Cilt lezyonları güneş yanığına benzer şekilde maruz kalan yerlerde simetrik kırmızı alanlar olarak ortaya çıkar. Ellerdeki lezyonlar sıklıkla eldiven görünümüne sahiptir. Ağız içi yaralar, kusma, ishal ve uykusuzluk da eklenebilir.

B6 vitamini
Normal beyin metabolizması ve sinir sitemi için gereklidir. İnsan sütü, bebek mamaları, anne sütü içindeki miktar yeterlidir. Ancak sütün ve tahılın uzun süreli olarak ısıda işlenmesi bu vitamini harap etmektedir. Eksikliğinde çocuklarda nöbet, deri bulguları, kansızlık olabilir. Cilt lezyonları arasında göz, burun ve ağızda yaralar sıktır.

Dengeli diyetler genellikle eksikliği önlemek için yeterli b6 vitamini içerirler. Ancak yüksek miktarda protein içeren bir diyet alan çocuklarda takviye olarak b6 vitaminine gereksinim duyulabilir.

Biotin
Pek çok mikroorganizma biotin üretmektedir. Bu nedenle eksikliği nadirdir. Cilt hassasiyeti, ağız lezyonları, saç dökülmesi, uyku hali, halsizlik, tırnak problemleri yaygın eksiklik bulgularıdır.

Folik asit
Gebelikten önceki veya gebelik esnasında folik asit eksikliği bebeğin üzerinde ciddi yapısal ve sinirsel eksiklikler doğurmaktadır. Omurilikle ilgili problemler en yaygın olanlarıdır. düzenli folik asit takviyesi ile günümüzde bu defektler önlenmektedir.

B12 vitamini
Kan yapımında çok önemlidir. et, sakatat, balık, yumurta, süt ve peynirde bulunur. ısıya dayanıklıdır. Diyetsel eksiklikten ziyade bağırsak sistemindeki emilim problemleri ile eksikliği ortaya çıkar. Sıkı vejeteryan beslenen bebeklerde de eksikliğini görmek mümkündür.

C vitamini
Anne gebeyken yeterli c vitamini aldıysa bebeği doğumda yeterli c vitamini depolarına sahip olacaktır. Tüm bebek mamalarında yeterli c vitamini bulunmaktadır. Ancak anne düşük miktarda c vitamini alıyorsa anne sütünün c vitamini içeriği de az olacaktır. İnek sütü çok az c vitamini içermektedir.
Taze meyveler özellikle de turunçgiller ve sebzeler iyi c vitamini kaynaklarıdır. C vitamini gereksinimi ateşli hastalıklarda özelliklerde enfeksiyöz ve ishale neden olan hastalıklarda artar. Demir eksikliği, soğuğa maruz kalma ve protein eksikliği de c vitamini gereksinimini arttırır. C vitamini eksikliği sıkorbüt adlı hastalığa yol açar. Diş etlerinde kanamalar meydana gelebilir. Beraberinde huzursuzluk, sindirim sistemi rahatsızlıkları, iştah kaybı, kansızlık, yara iyileşmesinde yavaşlama gibi bulgular olabilir.

Turunçgiller ve meyve suları mükemmel kaynaklardır. Emziren anneler günde yaklaşık olarak 100 mg c vitamini tüketmelidir. Portakal suyu veya domates suyunun günde 100 mg tüketilmesi sıkorbütün hızla iyileşmesini sağlar.

D vitamini
Büyüme, gelişme, sağlam kemik yapısı ve bağışıklık sistemi için gereklidir. Bebeklerin olağan diyeti sadece çok az miktarda d vitamini içermektedir. Anne sütünde d vitamini içeriği düşüktür. İnek sütünde ise daha da düşüktür. Tahıllar, sebzeler ve meyveler ihmal edilebilir miktarda d vitamini içermektedir. Piyasadaki inek üstü ve bebek mamalarının çoğu D vitamini takviyelidir.

D vitamini eksikliği raşitizm adı verilen bir hastalıkla sonlanır. Bu hastalıkta kemik kötü kalitede üretilir. Ve çabuk deforme olur. El ve ayak bileklerinde şişlik ve kalınlaşma, kafatasının yumuşaması, yassılaşma ve bazen de kafanın kalıcı asimetrisi ortaya çıkar. Kalıcı dişlerde hasar meydana gelebilir. Eş zamanlı olarak çocukların büyümesi yavaşlar, uzun kemiklerinde yaş ağaç kırıkları ortaya çıkabilir.

Raşitizm ultraviyole ışınlarına maruz kalarak ve d vitaminini oral alarak önlenebilir. Bilhassa anne sütü ile beslenen bebeklere günlük 400 ıu d vitamini takviyesi yapılmalıdır.

E vitamini
Pek çok yiyecekte bulunmaktadır. Eksikliği nadirdir. Eksikliğinde kas güçsüzlüğü, kansızlık ve gözle ilgili bulgular ortaya çıkabilir.

K vitamini
Vücudumuzda kanamanın durdurulmasındaki pıhtılaşma yolunda görev alır. Anne sütünün k vitamini içeriği oldukça düşüktür. Bu yüzden yenidoğanın kanama problemleri ile karşılaşmaması için dışarıdan takviyesi gerekir. Her yenidoğan bebeğe doğumda 1 mg k vitamini takviyesi yapılmaktadır. Karaciğer ile ilgili hastalıklarda, uzun süre antibiyotik kullanımına bağlı bağırsaktaki bakterilerin baskılanması sonucunda k vitamini eksikliği gelişebilir.

Mineraller ve eser elementler
Kalsiyum, magnezyum, demir, fosfor, zinko, vs gibi pek çok mineral ve element bedensel ve zihinsel büyüme gelişmemiz için gereklidir. Çok büyük kısmının dışarıdan takviyesi gerekmektedir. Bunlar arasında demir en önemli yere sahiptir. 6-24 ay arasında çocuklarda demir eksikliği çok yaygındır. Bu dönemde demir takviyesi yapılmasında fayda vardır.

Eczanelerde satılan besin takviyesi ürünleri
Özet olarak çocuk beslenmesinde hiçbir gıdanın diğerine karşı büyük bir üstünlüğü yoktur. Önemli olan her gıdadan uygun miktarda ve uygun zamanda tüketmektir. Her çocuğun damak zevki aynı olmadığı gibi her ülkenin bitki örtüsü de eşit değildir. Bu nedenle çocukların birey olarak beslenme konusunda çok zorlanarak değil alternatifler üretilerek beslenmelerinde fayda vardır. Her şeye rağmen günlük tüm vitaminleri alamadığını düşündüğümüz çocuklarımıza multi-vitamin takviyesi yapabiliriz. Bunlar günlük ihtiyaç dozlarında düzenlendiği için aşırı doz riskimiz yoktur.

2 YAŞ İÇİN ÖRNEK BESLENME MÖNÜSÜ

Sabah:

1 çay bardağı süt veya meyve suyu (evde yapılmış, taze)
1 kibrit kutusu peynir veya 1 yumurta (haftada 2 kez)
1 tatlı kaşığı yağ veya 5 adet çekirdeği çıkarılmış zeytin
2-3 tatlı kaşığı reçel,bal veya pekmez
1 orta dilim ekmek, domates

Ara:
1 porsiyon meyve

Öğle:
1 köfte kadar haşlama veya ızgara et, tavuk, balık veya sebzeli köfte, kıymalı kabak dolması, kurubaklagil yemekleri
4 yemek kaşığı sebze yemeği
1 çay bardağı yoğurt veya süt

 

İkindi:
1 çay bardağı meyve suyu veya 1 çay bardağı süt (sabahki sütün yerine)
4-5 adet bisküvi veya 1 dilim ekmek

Akşam:
1 kase çorba(mercimek,tarhana,yayla)
4 yemek kaşığı sebze yemeği
1 çay bardağı yoğurt
1 orta dilim ekmek

5 YAŞ İÇİN ÖRNEK BESLENME MÖNÜSÜ

Sabah:
1 çay bardağı süt veya meyve suyu (evde yapılmış, taze)
1 kibrit kutusu peynir veya 1 yumurta (haftada 2-3 kez)
1 tatlı kaşığı yağ veya 5 adet çekirdeği çıkarılmış zeytin
3 tatlı kaşığı reçel, bal veya pekmez
2 orta dilim ekmek, domates

Ara:
1 porsiyon meyve

Öğle:
1 köfte kadar et, tavuk, veya balık
5-6 yemek kaşığı sebze yemeği
5-6 yemek kaşığı pilav veya makarna
1 çay bardağı yoğurt
1 orta dilim ekmek
1 kase salata

İkindi:
1 çay bardağı meyve suyu veya 1 süt dilim kek veya poğaça

Akşam:
1 kase çorba(mercimek, tarhana, yayla)
5-6 yemek kaşığı sebze yemeği
1 çay bardağı yoğurt
2 orta dilim ekmek
1 kase salata

 

Memorial Suadiye Tıp Merkezi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü
Uz. Dr. Selase Koç

 

2011-08-31
Bu yazı 5270 kere okunmuştur.
Adınız :
Yorumunuz :
 * 
@ZumrutOzkan twitter da takip edin